Cá dọn bể, hay còn được biết đến với tên gọi phổ biến là cá lau kính, là cái tên đã quá quen thuộc với những người chơi cá cảnh. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, khi thoát ra ngoài môi trường tự nhiên, chúng lại được xếp vào nhóm loài ngoại lai xâm hại đáng lo ngại tại Việt Nam. Sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ của thủy sinh vật ngoại lai này đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với hệ sinh thái bản địa, đe dọa nghiêm trọng đến các loài cá truyền thống.
Cá Dọn Bể Được Phân Loại Là Loài Xâm Hại Như Thế Nào?
Theo quy định tại Thông tư liên tịch số 27/2013/TTLT-BTNMT-BNNPTNT, cá dọn bể đã đáp ứng nhiều tiêu chí để bị liệt vào danh mục loài ngoại lai xâm hại. Chúng không chỉ tự thiết lập được quần thể ổn định trong môi trường tự nhiên mà còn có khả năng phát tán rất mạnh mẽ. Đặc tính này khiến chúng nhanh chóng lấn chiếm nơi sinh sống của các sinh vật bản địa, tạo ra sự cạnh tranh gay gắt về nguồn thức ăn và không gian sống.
Loài cá cảnh thủy sinh này có xu hướng gây mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng tại những khu vực chúng xuất hiện ở Việt Nam. Khả năng thích nghi và sinh trưởng nhanh chóng trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau là yếu tố giúp chúng dễ dàng vượt trội hơn hẳn so với các loài bản địa.
Cơ Chế Gây Hại Đến Môi Trường Bản Địa
Khả năng sinh sản nhanh và thích nghi tốt của cá lau kính khiến số lượng của chúng bùng nổ, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái. Khi ngư dân đánh bắt phải, loài cá dọn bể này gây ra nhiều phiền toái, nhẹ thì làm rách lưới đánh bắt, nặng hơn thì có thể gây đứt tay do các gai nhọn và sắc. Đây là một trong những tác hại vật lý trực tiếp lên hoạt động khai thác thủy sản.
Đặc biệt, khi cùng chung sống trong một không gian, cá dọn bể thường có hành vi hút hết chất nhớt trên cơ thể các loài cá khác. Hành vi này làm suy yếu sức khỏe và thậm chí gây tử vong cho chúng. Điều này trực tiếp làm giảm số lượng và đa dạng sinh học của các loài thủy sản bản địa, khiến các loài cá có giá trị kinh tế khác bị giảm sút nghiêm trọng về số lượng.
Những Con Số Đáng Báo Động Về Tác Động Của Cá Lau Kính
Các nghiên cứu đã chứng minh rõ ràng về tác hại của loài cá dọn bể đối với nguồn lợi thủy sản. Cụ thể, vào năm 2017, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II đã công bố một công trình nghiên cứu đánh giá tác động của thủy sinh vật ngoại lai tại tỉnh Sóc Trăng.
Sau hơn hai năm khảo sát và phân tích, các nhà khoa học đã tìm ra tổng cộng 27 loài ngoại lai xuất hiện ngoài môi trường tự nhiên, tác động tiêu cực đến nguồn lợi thủy sản. Trong số này, có đến 5 loài được xếp vào mức mối nguy cao, bao gồm cá lau kính (Pleco), cá chim trắng, rô phi thường, rô phi vằn và ốc bươu vàng. Đây là những con số cảnh báo về mối đe dọa sinh thái mà loài cá dọn bể mang lại.
Ảnh Hưởng Đến Nguồn Lợi Thủy Sản Tự Nhiên
Sự thống trị của loài cá dọn bể trở nên rõ ràng tại nhiều khu vực hồ thủy điện lớn như Trị An ở Đồng Nai hay Tây Ninh. Tại những nơi này, người ta dễ dàng nhận thấy mật độ quần thể cá lau kính dày đặc và chiếm lĩnh hầu hết không gian sống.
Điều này dẫn đến một hệ quả tất yếu là các loài cá khác “không còn đất dung thân”, bị loại bỏ dần khỏi môi trường sống tự nhiên của chúng do không thể cạnh tranh thức ăn và không gian. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm suy giảm nghiêm trọng nguồn lợi thủy sản tự nhiên có giá trị kinh tế và sinh thái.
Dù cá dọn bể được khẳng định là có thể ăn được đối với một số người, nhưng chúng ta không thể phủ nhận tác hại ghê gớm mà loài ngoại lai xâm hại này gây ra cho hệ sinh thái. Việc kiểm soát và quản lý cá lau kính trong môi trường tự nhiên là một thách thức lớn, đòi hỏi sự chung tay của cộng đồng và các cơ quan chức năng để bảo vệ nguồn lợi thủy sản Việt Nam. Hãy cùng Cá Bảy Màu tìm hiểu và lan tỏa kiến thức này để bảo vệ môi trường nước.